Gamelan Pahang

Gamelan

Pahang merupakan negeri Melayu yang pertama melahirkan seni persembahan bersifat 'esemble' istana sejak awal kurun ke 19. Dikatakan gamelan buat pertama kalinya diperdengarkan di Tanah Melayu semasa majlis perkahwinan di antara Tun Esah (Adik Bendahara Ali-pemerintah Pahang) dengan Tengku Hussin putera Sultan Johor-Riau pada tahun 1811. Satu rombongan penari dan pemain gamelan telah didatangkan khas dari Penyengat bagi memeriahkan lagi majlis perkahwinan tersebut. Sir Frank Swettenham, seorang pegawai British di Pahang juga pernah menulis tentang persembahan Joget Pahang yang disaksikanya di Istana Pahang atas jemputan Bendahara Ahmad pada tahun 1875 di dalam artikelnya yang bertajuk 'The Joget'. 

Kesenian gamelan ini dikatakan dicipta di istana Kerajaan Srivijaya dalam abad ke 7-13 Masihi. Ia kemudiannya berkembang ke Istana Pahang dalam abad ke 19. Terdapat tiga kumpulan muzik gamelan di Istana Pahang yang dikelolakan oleh isteri-isteri Sultan Ahmad Al-Mu'adzam Shah tetapi antara kumpulan Che Bedah yang kemudiannya diteruskan oleh anaknya Tengku Mariam. Seni muzik yang diwarisi dari istana ke istana ini terus dipelihara dengan baik dengan mengekalkan gerak tari yang lemah gemalai bersama iringan muzik gamelan yang mengasyikkan.

Berikut adalah set Gamelan Pahang berusia hampir 200 tahun yang masih lagi dipamerkan di Galeri Sejarah dan Kesultanan Melayu Pahang, Muzium Sultan Abu Bakar, Pekan, Pahang. Semoga kesenian muzik tradisi ini bukan sahaja akan terus terpelihara tetapi turut dinikmati oleh generasi akan datang sebagai salah satu daripada khazanah warisan Diraja Pahang.

Set Gamelan Pahang

Masakan Tradisional Pahang

Masakan Istana

Istana sebagai pusat sastera dan budaya Melayu semenjak zaman silam juga mempunyai citra masakannya yang tersendiri. Meskipun istana mempunyai tukang masak yang khusus, tetapi ada bukti yang menunjukkan bahawa terdapat beberapa masakan istana berasal daripada kreativiti turun-temurun masyarakat kampung. Resepi itu kemudiannya dibawa masuk ke istana dengan membuat beberapa perubahan serta pengubahsuaian mengikut citra dan citarasa Diraja. Ada juga masakan istana yang dibawa dari luar contohnya ‘Puding Raja’, yang dikatakan dibawa masuk dari Singapura. Pengaruh masakan Inggeris / barat hasil dari proses pendidikan dan hubungan diplomatik.juga boleh dilihat dalam masakan istana. Contohnya masakan ‘Ayam Ros’ yang menjadi kegemaran Almarhum Sultan Abu Bakar. Masakan ini lebih ‘elaborate’ dengan penggunaan bahan yang lebih pelbagai. Masakan istana juga tidak selalunya menjadi hidangan santapan harian. Ia biasanya dijadikan hidangan istimewa untuk majlis-majlis keraian atau untuk tujuan membesarkan tetamu Diraja / istana.

Jenis masakan Istana, klik disini..

Masakan Melayu  

Masakan jati Pahang sebenarnya sukar dicerakinkan secara sahih kerana negeri ini sebagaimana negeri-negeri lain, turut menerima pengaruh luar seawal abad pertama sebelum Masihi lagi. Pengaruh China, Arab, Parsi dan India telah meresap ke dalam masyarakat Melayu dan berbaur dengan pengaruh etnik rumpun Melayu yang lain. Malah, kedatangan bangsa-bangsa barat kemudiannya turut mewarnai corak dan citra masakan Melayu Pahang. Pembukaan rancangan tanah di negeri Pahang menyebabkan berlakunya penghijrahan orang-orang Kedah, Pulau Pinang, Selangor, Johor, Perak, Kelantan dan Terengganu secara besar-besaran bermula pada pertengahan kedua tahun lima puluh. Keadaan ini turut mendatangkan kesan yang sama kepada masakan Melayu Pahang.

Masakan Masyarakat Orang Asli

Secara umumnya, hampir semua masakan masyarakat Orang Asli tidak kira dari suku mana sekalipun berasaskan kepada bahan-bahan yang mudah diperolehi daripada kawasan persekitarannya. Bagi masyarakat Orang Asli yang tinggal di kawasan pedalaman, bahan-bahan makanan yang mereka perolehi terdiri daripada hasil buruan, buah-buah hutan, pucuk-pucuk kayu dan sebagainya. Bagi masyarakat Orang Asli yang tinggal berhampiran sungai pula, mereka mudah mendapat bahan-bahan makanan seperti ikan, siput, labi-labi dan udang. Keadaan ini akan mempengaruhi resepi dan gaya masakan sesebuah suku kaum itu. Misalnya, suku kaum Bateq yang tinggal di kawasan pedalaman mendapat sumber makanan dari bahan mentah seperti sayur-sayuran, umbut-umbut, buah-buahan dan paku pakis. Sumber utama karbohidrat mereka pula ialah dari tumbuhan jenis ubi seperti ubi godong yang boleh diperolehi sepanjang tahun.

Namun, sesuai dengan peredaran zaman resepi Orang Asli mula menerima pengaruh daripada masakan orang Melayu yang tinggal di kampung-kampung berhampiran. Walaupun begitu, mereka tetap mempertahankan keaslian dan identiti masakan tradisi mereka, cuma terdapat sedikit perubahan dengan penambahan penggunaan bahan-bahan seperti asam, gula dan santan kelapa.

Dalam proses penyediaan makanan pula, kaedah memasak yang digunakan oleh Orang Asli adalah amat ‘simple’ seperti bakar, panggang, rebus atau salai. Peralatan memasak yang digunakan oleh Orang Asli pada masa kini masih lagi melibatkan penggunaan buluh, periuk tanah liat dan dapur kayu. Ini jelas menunjukkan bahawa walaupun negara telah mencapai kemajuan, namun masyarakat Orang Asli masih lagi berupaya mempertahankan  adat, budaya dan warisan mereka.

Tokoh Pahlawan Pahang (Artikal 4)

Leftenan Mohd Nor bin Haji Abdul Rani

Leftenan Mohd Nor bin Hj Abdul Rani

Leftenan Mohamad Nor bin Haji Abdul Rani atau lebih dikenali sebagai  Nor Rani dilahirkan di sebuah kampung yang bernama Kampung Bukit Ubi, Kuantan pada tanggal 1912. Pada tahun 1939, Mohamad Nor bin Haji Abdul Rani telah menganggotai dan berkhidmat di Kapal H.M.S. Kedah yang berpengkalan di Singapura. Kapal ini berkawal di laut China Selatan, Pantai Timur Tanah Melayu, Pantai Borneo dan Selat Melaka. Nor Rani telah dipanggil balik bertugas di Singapura pada 10.12.1941 semasa beliau sedang bercuti di Kuantan, Pahang dan diarah untuk membawa orang kenamaan British pulang ke England untuk mengelakkan dari serangan Jepun. Kemudian beliau belayar pula ke Colombo.

Pada 3.4.1942, satu angkatan kapal terbang Jepun datang menyerang Colombo. Ahli-ahli  Ceylon Garrison Artillery dan Ceylon Light Infantry berundur dari Colombo. Nor Rani bersama 113 orang tentera laut Semenanjung Tanah Melayu menggunakan meriam melawan serangan Jepun itu. Mereka telah berjaya menghalau Jepun dari situ. Januari 1943, Nor Rani bersama 29 orang askar yang lain menjadi ahli pasukan 136 iaitu pasukan gerila yang melawan Jepun di Tanah Melayu.

Leftenan Mohd. Nor bin Haji Abdul Rani telah banyak memberi sumbangan kepada negara kita. Antaranya, beliau berjaya menembak mati beberapa askar Jepun, mengembalikan keamanan di Grik, Perak dengan menghapuskan Jepun di sana. Leftenan Nor Rani dianugerahkan sebagai Tok Penghulu Grik oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Perak. Tidak berapa lama kemudian, beliau dikurniakan pula Pingat Tok Amar Pahlawan Perak. 

Setelah beliau bersara, beliau pulang semula ke Pahang dan kemudian berpindah ke Kuala Lumpur. Leftenan Mohamad Nor bin Haji Abdul Rani menghembuskan nafasnya yang terakhir di rumah beliau di Kuala Lumpur pada 13 November 1984.

Ibrahim Haji Yaakob

Ibrahim Haji Yaakob

Lahir pada 27 November 1911 di Kampung Kertau,Temerloh. Mendapat pendidikan di Sekolah Melayu pada 1918 dan Sekolah Latihan Guru  1926-1927 sebelum menuntut di Maktab Perguruan Tanjung Malim pada 1928-1931. Mengajar di Bentong pada 1931-1936 dan kemudian menjadi guru bahasa di Pusat Latihan Polis, Kuala Lumpur. 

Pertengahan 1938, beliau menubuhkan Kesatuan Melayu Muda (KMM) untuk memperjuangkan kemerdekaan tanah air. Mei 1939, menjadi pengarang akhbar Majlis dan wartawan Utusan Melayu 1940-1941. Menjelang 1942, KMM diharamkan oleh Jepun dan disusun semula dengan nama KRIS (Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung) pada Jun 1945. Ogos 1945,  beliau ditukarkan ke Jakarta menguruskan pemindahan PETA (Panglima Pembela Tanah Air). Beliau menentang penjajah Belanda bersama rakyat Indonesia dengan menggunakan nama Iskandar Kamil. 

Pernah menjadi Diplomat Indonesia di Phnom Penh dan Manila. Menulis beberapa buah buku seperti Sejarah Dan Perjuangan Di Malaya, Nusa Dan Bangsa Melayu dan Melihat Tanah Air. Meninggal dunia pada 8 Mac 1979 dalam usia 68 tahun dan disemadikan di Makam Pahlawan Kalibata, Jakarta.

 

Tokoh Pahlawan Pahang (Artikal 3)

Pawang Nong Taib bin Santan

Pawang Nong Taib bin Santan

Pawang Nong Taib, anak Santan bin Husin dengan Boi binti Bakar adalah pejuang Pahang. Beliau terlibat dalam gerakan menentang Jepun dan Komunis. Pawang Nong dilahirkan di Kampung Sempiat, Mukim Tanjung Besar, Kuala Lipis, Pahang pada tahun 1874. 

Ketika pendudukan Jepun, 1942-1945, Pawang Nong mengarahkan penduduk Kampung Hulu Cheka jangan mematuhi perintah Jepun menyerahkan semua lebihan padi, sebaliknya menyerahkan 15-20 gantang sahaja. Lebihan padi disimpan di tepi hutan untuk mengelakkan daripada di kesan pemerintah Jepun. 

Pawang Nong membantu pasukan 136 di bawah pimpinan Golden berlindung di Sekolah Kebangsaan Hulu Cheka. Pawang Nong juga memainkan peranan menentang komunis di kampungnya. Beliau bersama 40 orang membantu pasukan tentera yang terdiri daripada 8 orang di bawah pimpinan Leftenan Adnan bertempur dengan Komunis di Kampung Perlok. 

Selain itu Pawang Nong bersama pasukannya membuat rondaan dengan mengesan komunis. Di atas jasanya, Pawang Nong dianugerahkan bintang Ahli Mangku Negara (AMN) dan Pingat Jaksa Kebaktian (PJK). Pawang Nong menunaikan fardu Haji pada tahun 1957. Beliau terus berkhidmat sebagai bomoh sehingga meninggal dunia pada hari Jumaat, 12 November 1976.

Jeneral (B) Tan Sri Haji Abdul Hamid bin Bidin

Jeneral (B) Tan Sri Haji Abdul Hamid bin Bidin

Abdul Hamid bin Bidin dilahirkan pada 1 Julai 1918, di Kampung Pianggu, Endau Rompin, Pahang Darul Makmur. Beliau telah mencatatkan rekod sebagai anggota tentera pangkat biasa yang pertama berjaya menjadi Panglima Angkatan Tentera. Beliau merupakan Panglima Angkatan Tentera Malaysia ke-2 (November 1969- Jun 1970) menggantikan Jeneral (B) Tunku Tan Sri Haji Osman bin Tunku Md. Jewa. Beliau memulakan penglibatan dalam bidang ketenteraan pada 1 Ogos 1939 apabila mengikuti latihan rekrut selama 6 bulan di Port Dickson. 

Jeneral Hamid menjadi penduduk tempatan pertama menjadi Edikong (pengiring) Pesuruhjaya Tinggi British, Sir Henry Gurney pada 1950. Beliau juga telah diberi penghormatan untuk memerintah Briged Ketiga di Congo dalam Pasukan Pengaman PBB dari 10 Mac 1961 – 28 Mac 1962. Selepas itu, Jeneral Hamid telah dinaikkan pangkat sehingga Mejar Jeneral dan memegang jawatan Ketua Turus Tentera Darat. Beliau kemudiannya dinaikkan pangkat lagi kepada Leftenan General (7 Julai 1966) dan akhirnya Jeneral (1 Julai 1968).

Tokoh Pahlawan Pahang (Artikal 2)

Mat Lela

Mat Lela

Mat Lela adalah seorang tokoh pahlawan Pahang menentang British pada tahun 1891-1895. Beliau adalah anak Dato’ Bahaman. Mat Lela bersama bapanya menjalankan gerakan menentang British di Pahang. Oleh kerana kegiatannya itu, nama Mat Lela diletakkan dalam senarai hitam, tokoh dikehendaki oleh kerajaan yang diisytiharkan pada 7 Februari 1892. Mat Lela bersama Dato’ Bahaman, Tok Gajah dan Mat Kilau melancarkan serangan ke atas kubu Jeram Ampai pada 14 Jun 1894. 

Setelah gagal mempertahankan kubu Jeram Ampai daripada serangan pasukan British, Mat Lela dan pejuang Pahang yang lain berundur ke Hulu Lebir, Kelantan. Kemudiannya tinggal di Kemumin, Machang di bawah lindungan Engku Selia Raja. Pada akhir 1894, Mat Lela dan beberapa orang pejuang Pahang berlindung di Besut, Terengganu. Dalam bulan September 1895 Mat Lela yang berada di Hulu Kelantan ditangkap oleh pegawai Thai. Seterusnya pada bulan November 1895 di bawa ke Kota Bharu. Kemudiannya Mat Lela dibawa oleh pegawai Thai ke Bangkok dan seterusnya ke Chiengmai.

Mat Kilau

Mat Kilau

Mat Kilau adalah seorang pemimpin gerakan menentang British di Pahang pada tahun 1891-1895. Nama sebenarnya ialah Muhammad. Beliau adalah anak Tok Gajah dengan Teh Mahada. Nama Mat Kilau mulai menonjol dalam kegiatan menentang British di Hulu Pahang. Pihak British memujuk Mat Kilau menghentikan kegiatannya. Oleh kerana Mat Kilau enggan, pihak British melancarkan serangan ke atas Kampung Budu. Mat Kilau, sekeluarga dan pengikutnya meninggalkan Kampung Budu yang dibakar oleh British. 

Mat Kilau yang diburu oleh British berlindung di rumah Wan Tanjung, anak Tok Raja. Kemudiannya berundur ke Hulu Cheka dan seterusnya bersama Tok Gajah ke Lebir. Pada 14 Jun 1894, Mat Kilau bersama pejuang-pejuang Pahang yang lain menyerang dan menawan kubu British di Jeram Ampai. 

Apabila British menawan semula kubu ini Mat Kilau bersama Dato’ Bahaman, Tok Gajah dan Mat Lela berundur ke Kelantan dan Terengganu. Pada tahun 1896, British mendapat maklumat yang Tok Gajah dan Mat Kilau meninggal dunia. Kemudiannya Mat Kilau muncul kembali. Beliau meninggal dunia pada 16 Ogos 1970 dan dikebumikan di perkuburan Kampung Masjid, Pulau Tawar, Pahang.

Tokoh Pahlawan Pahang (Artikel 1)

Dato' Bahaman Bin Tuanku Imam Noh

Dato’ Bahaman, Orang Kaya Setia Perkasa Pahlawan

Dato' Bahaman

Semantan adalah tokoh pejuang Pahang menentang British. Beliau dilahirkan pada tahun 1838 di Kampung Rantau Panjang, Pahang. Oleh kerana jasanya membantu Wan Ahmad dalam perang mengalahkan Bendahara Wan Mutahir pada tahun 1863, Bahaman di anugerahkan gelaran Orang Kaya Setia Perkasa Pahlawan Semantan dan berkuasa di kawasan Semantan. Apabila British campur tangan dalam pentadbiran Pahang mulai tahun 1887, Dato’ Bahaman melahirkan rasa tidak puas hati. Di samping itu perselisihan sering kali berlaku di antara Dato’ Bahaman dengan Residen British, J.P.Rodger. 

Pada tahun 1891 Dato’ Bahaman mengarahkan pengikutnya melancarkan serangan ke atas pasukan British dalam perjalanan ke Lubuk Terua yang diketuai oleh C.E.M. Desborough, pemangku pemungut cukai mukim Semantan yang menangkap 3 orang pengikutnya kerana tidak mengambil surat kebenaran memungut hasil hutan. Pasukan Dato’ Bahaman gagal mengatasi pasukan British. Dengan itu berundur ke Kelantan dan Terengganu. Pada tahun 1894, dengan semangat jihad Dato’ Bahaman dan pengikutnya melancarkan serangan ke atas Pahang. Beliau berjaya menduduki balai polis Kuala Tembeling dan kubu British di Jeram Ampai. Kejayaan tidak lama, pasukan British bertindak balas, menyerang dan menawan kubu Jeram Ampai. Dato’ Bahaman dan pengikutnya berundur semula ke Kelantan dan Terengganu. Pada tahun 1896, ketika tinggal di Kelantan, Dato’ Bahaman dan pengikutnya dibawa oleh pegawai kerajaan Thailand ke Bangkok dan kemudiannya ke Chiengmai. Mengikut sumber tertentu Dato’ Bahaman meninggal dunia di Thailand.

Tok Gajah (Imam Perang Rasu)

Tok Gajah

Tok Gajah atau Imam Perang Rasu adalah seorang pemimpin menentang British di Pahang 1891-1895. Nama sebenarnya ialah Abdul Salam. Tok Gajah dilahirkan di Kampung Temau, Raub, Pahang pada tahun 1845. Beliau membantu Wan Ahmad mengalahkan Bendahara Wan Mutahir pada tahun 1863 dalam perang merebut jawatan Bendahara. Kemudian beliau terlibat dalam perang Selangor membantu Tengku Kudin. Setelah pulang dari Selangor, Tok Gajah dianugerahkan gelaran Imam Perang Indera Gajah Pahang dan berkuasa di Pulau Tawar. Walaupun Tok Gajah membenci British, tetapi beliau hanya bergabung secara langsung dengan pasukan Bahaman pada tahun 1892. 

Pada tahun 1894, Tok Gajah memimpin salah satu pasukan melancarkan serangan ke atas kubu British di Jeram Ampai. Apabila gagal mengekalkan kedudukan di kubu ini, pasukan pejuang Pahang berundur. Pasukan Tok Gajah bertempur dengan pasukan Britsh di bawah Hugh Clifford di Hulu Pertang pada 30 Julai 1894. Tok Gajah berjaya memboloskan diri. Beliau meninggal dunia di Pasir Nering, Kuala Berang, Terengganu pada tahun 1901 dan dikebumikan di situ.

Cop Mohor Negeri Pahang

COP MOHOR NEGERI PAHANG

Cop Mohor Negeri Pahang mula diperkenalkan pada 31 Disember 1947 selepas mendapat perkenan Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan Pahang, Sultan Abu Bakar Ri'ayatuddin Al-Mu'adzam Shah. Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan Abu Bakar telah melantik Yang Amat Mulia Tengku Besar Pahang yang juga Yang Dipertua Jawatankuasa Undang-undang Tubuh Negeri Pahang untuk menguruskan hal tersebut. Kemudiannya Yang Amat Mulia Tengku Besar Pahang telah melantik Dato' Setia Jaya untuk membuat rekaan cop mohor bagi negeri Pahang. Reka bentuk Cop Mohor Negeri Pahang telah diilhamkan dari Cogan Negeri Pahang.

Cop Mohor Negeri Pahang

THE ROYAL SEAL

The Pahang State Seal only existed with the grace of KDYMM Sultan Pahang on 31 December 1947. Discussion about this issue was started in the beginning of 1947 after Yang Amat Mulia Tengku Besar Pahang as Yang Dipertua Jawatankuasa Undang-undang Tubuh Negeri Pahang was given this responsibility. YAM Tengku Besar appointed Dato’ Setia Jaya to design the seal. The design of the Pahang Official State Seal is based on Pahang State Emblem. 

The early Pahang Coat of Arms was shaped like a crown where the top part contains the spear head that is flanked by Arabic words, “Ya Latif” at the right and left of the bottom part. At the bottom of the crown, there is a pair of criss-crossed elephant tusks.  This first coat of arms was eventually changed by taking away the crown and putting in the coffee leaf motive. 

When designing the Pahang State Coat of Arms, the Coat of Arms of Perak, Selangor and Johor also became points of reference. One interesting thing about this is the confusion of which between the words “mohor” or “mahar” is correct. Notes on the cover of the file of KDYMM Sultan on 10 June 1947 stated that: 

“About the design of this Coat of Arms, it seems that it is already beautiful other than which between the spellings ‘molek’ and ‘malar’ is correct. Therefore, if agreed upon, it is good that we adjourn the following meeting so that we could ask Dato’ Setia Jaya.”